
شمع خودرو چیست و چه وظیفه ای دارد؟
- کار شمع در اتومبیل چیست؟
- یک خودرو چند عدد شمع دارد؟
- شمعهای خودرو در کجا قرار دارند؟
- از کجا بفهمیم شمع ماشین خراب است؟
- مزایای تعویض شمع خودرو چیست؟
- زمان تعویض شمع خودرو کی است؟
- زمان تعویض شمع خودروهای رایج بازار ایران
- تاثیر رانندگی در ایران بر فرسودگی شمع خودرو
- آیا تعویض شمع خودرو در پارکینگ خانه امکانپذیر است؟
- چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم؟
- بررسی وضعیت شمع خودرو در کارشناسی فنی عبادی
- کلام آخر
شمع خودرو (Spark Plug) وظیفه تولید جرقه الکتریکی برای مشتعل کردن مخلوط سوخت و هوا در داخل هر سیلندر را دارد. همین احتراق است که بنزین را به نیروی حرکتی تبدیل میکند. وقتی شمعها فرسوده میشوند، موتور دچار احتراق ناقص میشود؛ در حالت درجا لرزش و عملکرد نامنظم دارد و سوخت اضافی مصرف میکند. بیشتر رانندگان تا زمانی که این علائم برای مدتی ادامه پیدا نکنند، متوجه مشکل نمیشوند؛ به همین دلیل، آشنایی با زمان تعویض شمع بر اساس نوع آن، کاربردیتر از این است که منتظر بمانید تا نشانههای خرابی ظاهر شوند.
در این راهنما بررسی میکنیم که شمع خودرو چه کاری انجام میدهد و چه نشانههایی از فرسودگی آن خبر میدهند.
کار شمع در اتومبیل چیست؟
هنگامی که پیستون در بالاترین بخش حرکت خود، مخلوط سوخت و هوا را فشرده میکند، شمع خودرو یک قوس الکتریکی کنترلشده را از فاصلهای بسیار کوچک، معمولا در حد کسری از میلیمتر، ایجاد میکند. این جرقه باعث اشتعال مخلوط سوخت و هوا میشود. احتراق حاصل از این فرایند، پیستون را به سمت پایین حرکت میدهد و نیروی مورد نیاز برای به حرکت درآمدن خودرو را تولید میکند.
در یک موتور چهار سیلندر که با سرعت ۲۵۰۰ دور در دقیقه کار میکند، هر شمع تقریبا ۱۲۵۰ بار در دقیقه جرقه میزند. در مجموع، تمام شمعهای موتور در هر دقیقه ۵۰۰۰ بار جرقه تولید میکنند. این اتفاق در تمام مدت روشن بودن موتور ادامه دارد. الکترودهایی که جرقه را ایجاد میکنند، در اثر این تخلیه الکتریکی بهتدریج فرسوده میشوند. با افزایش فاصله بین الکترودها، قدرت جرقه نیز کاهش پیدا میکند. در نهایت، شمع نمیتواند در تمام چرخههای احتراق جرقه مناسبی تولید کند و عملکرد موتور تحت تاثیر قرار میگیرد.
یک خودرو چند عدد شمع دارد؟
بیشتر خودروها در موتور خود چهار عدد شمع دارند. با این حال، در بعضی از خودروهای اسپرت تعداد شمعها بیشتر است؛ برای مثال، در یک موتور V6 معمولا شش عدد شمع وجود دارد. موتورهای V8 نیز به هشت عدد شمع مجهز هستند.
در موتورهای تخت یا باکسر (Boxer) نیز چهار عدد شمع وجود دارد. در بعضی از خودروهای قدیمیتر از موتورهای روتاری (Rotary) استفاده میشود که یک شمع در هر واحد مثلثیشکل دارند. به این ترتیب، این موتورها باید سه عدد شمع داشته باشند.
شمعهای خودرو در کجا قرار دارند؟
شمعها در بیشتر خودروها در قسمت بالایی سرسیلندر هر سیلندر و در سمت راننده خودرو قرار گرفتهاند.
- در موتورهای خطی (Inline)، شمعها در یک ردیف مستقیم قرار دارند.
- در موتورهای V شکل نیز شمعها در مرکز بخش V مانند و در امتداد کنارههای سیلندرها نصب شدهاند.
- در موتورهای باکسر و روتاری، محل قرارگیری شمعها بسته به برند، مدل و سال ساخت خودرو متفاوت است.
از کجا بفهمیم شمع ماشین خراب است؟
علائم زیر نشان میدهند که بهتر است وضعیت شمعهای خودرو را بررسی کنید. این نشانهها تقریبا بر اساس ترتیب ظاهر شدن، از موارد اولیه تا واضحترین علائم، مرتب شدهاند:
-
کارکرد نامنظم موتور در حالت درجا (Rough Idle)
وقتی خودرو متوقف است، موتور میلرزد یا عملکرد آن یکنواخت نیست. در این شرایط، احتراق در یک یا چند سیلندر بهدرستی انجام نمیشود و موتور نامنظم کار میکند. این حالت معمولا اولین نشانهای است که راننده متوجه آن میشود.
-
مکث هنگام گاز دادن یا کاهش شتاب اولیه
وقتی از حالت سکون پدال گاز را فشار میدهید یا وارد بزرگراه میشوید، ممکن است خودرو تنبل حرکت کند یا پیش از افزایش سرعت، برای لحظهای مکث داشته باشد. شمعهای فرسوده نمیتوانند هنگام وارد شدن فشار به موتور، جرقه یکنواخت و مناسبی تولید کنند.
-
افزایش مصرف سوخت
وقتی احتراق بهطور کامل انجام نشود، موتور برای طی کردن مسافت یکسان به سوخت بیشتری نیاز پیدا میکند. اگر بدون تغییر مشخصی در سبک رانندگی، دفعات مراجعه شما به پمپ بنزین بیشتر شده است، بهتر است سیستم جرقهزنی خودرو را بررسی کنید.
-
روشن شدن سخت یا با تاخیر خودرو
ممکن است موتور استارت بخورد، اما روشن شدن آن بیشتر از حالت عادی طول بکشد. شمع فرسوده در همان لحظهای که موتور برای شروع کار به جرقه نیاز دارد، جرقه ضعیفتری تولید میکند.
-
روشن شدن چراغ چک موتور یا هشدار احتراق ناقص
موتورهای امروزی فرایند احتراق را بهصورت مداوم بررسی میکنند. اگر در یکی از سیلندرها احتراق ناقص اتفاق بیفتد، سیستم مدیریت موتور خطای مربوط به آن را ثبت میکند و در بیشتر خودروها چراغ هشدار نیز روشن میشود.
-
احتراق ناقص در حالت درجا یا هنگام شتابگیری
ممکن است موتور دچار لرزش، مکث یا قطعی لحظهای در عملکرد شود. احتراق ناقص مکرر به کوئل جرقهزنی (قطعهای که انرژی لازم برای ایجاد جرقه در شمع را تأمین میکند) فشار وارد میکند، زیرا کوئل برای جبران عملکرد نامناسب شمع تلاش بیشتری میکند. در نتیجه، فرسودگی شمع در نهایت میتواند به خرابی کوئل نیز منجر شود.
نکته مهم:
بروز یک نشانه بهتنهایی دلیلی برای تعویض فوری شمع نیست، اما بهتر است آن را زیر نظر داشته باشید. اگر دو یا چند مورد از این علائم را همزمان مشاهده کردید، شمعها باید بررسی شوند و احتمالا به تعویض نیاز دارند.
مزایای تعویض شمع خودرو چیست؟
مهمترین دلیل تعویض شمع خودرو، حفظ راندمان و عملکرد بهینه وسیله نقلیه است. تعویض بهموقع شمعها مزایای مختلفی دارد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
- کاهش مصرف سوخت: اگر شمع خودرو بهدرستی جرقه نزند، راندمان مصرف سوخت کاهش پیدا میکند. نصب شمعهای جدید به بهبود احتراق و کاهش مصرف سوخت کمک میکند.
- روشن شدن روانتر موتور: تعویض دورهای شمعها باعث میشود فرایند جرقهزنی بهدرستی انجام شود. این کار همچنین به بهبود عملکرد و تنظیم بهتر کارکرد موتور کمک میکند.
- بهبود فرایند احتراق: تعویض بهموقع شمعها به تولید جرقه یکنواخت و احتراق مناسب مخلوط سوخت و هوا کمک میکند. در نتیجه، موتور خودرو در شرایط بهتری کار میکند و سلامت آن حفظ میشود.
- کاهش آلایندگی خودرو: تعویض منظم شمعها به احتراق کاملتر سوخت کمک میکند و میتواند میزان انتشار گازهای آلاینده و مضر خودرو را کاهش دهد. به این ترتیب، سهمی در حفظ محیط زیست خواهید داشت.
زمان تعویض شمع خودرو کی است؟
مهمترین عاملی که بر طول عمر شمع تاثیر میگذارد، جنس الکترود آن است. سه نوع شمع زیر در بیشتر خودروهای موجود در جادههای ایران استفاده میشوند:
| نوع شمع | فاصله زمانی تقریبی برای تعویض | موارد استفاده رایج |
| مسی (Copper) | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر | خودروهای قدیمیتر و برخی خودروهای اسپرت و پرفورمنس |
| پلاتینیومی (Platinum) | تا حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر | بسیاری از خودروهای تولیدشده از اواسط دهه ۲۰۰۰ تا اوایل دهه ۲۰۱۰ |
| ایریدیومی (Iridium) | تا حدود ۱۶۰ هزار کیلومتر | بیشتر خودروهای مدرن تولیدشده از اواسط دهه ۲۰۱۰ به بعد |
این اعداد صرفا راهنمایی کلی هستند. دفترچه راهنمای خودرو، زمان تعویض شمع متناسب با موتور شما را مشخص میکند و باید همان بازه را در اولویت قرار دهید. برای مثال، بعضی از موتورهای توربوشارژ فشار بیشتری به شمعها وارد میکنند و در مقایسه با یک موتور تنفس طبیعی که از همان نوع شمع استفاده میکند، به تعویض زودهنگامتری نیاز دارند.
برای مثال:
کیوان را در نظر بگیرید که یک نیسان پثفایندر مدل ۲۰۲۰ دارد. اگر خودروی او از کارخانه به شمعهای ایریدیومی مجهز شده باشد، طبق اطلاعات دفترچه راهنما ممکن است این شمعها تا مسافتی بیش از ۱۰۰ هزار کیلومتر نیاز به تعویض نداشته باشند؛ بنابراین، دلیلی برای تعویض زودهنگام آنها وجود ندارد. اما وقتی خودرو به کیلومتر تعیینشده در دفترچه راهنما برسد یا موتور در حالت درجا شروع به لرزش کند، بهتر است شمعها بررسی شوند تا اینکه راننده اجازه دهد مشکل ادامه پیدا کند و در نهایت به خرابی کوئل منجر شود.
حالا مرجان را در نظر بگیرید که یک تویوتا کرولا مدل ۲۰۱۶ دارد. نوع شمع و فاصله زمانی تعویض آن در دفترچه راهنمای خودروی او مشخص شده است و باید همان بازه را ملاک قرار دهد. بسیاری از مالکان خودرو تا زمانی که وسیله نقلیه آنها هنوز نسبتا خوب کار میکند، تعویض شمع را به تاخیر میاندازند؛ اما پس از نصب شمعهای جدید، متوجه بهبود عملکرد موتور میشوند.
زمان تعویض شمع خودروهای رایج بازار ایران
جدول زیر بازههای تقریبی تعویض شمع در تعدادی از خودروهای پرکاربرد بازار ایران را نشان میدهد. این اعداد برای برنامهریزی سرویس مناسب هستند و جایگزین توصیه دفترچه راهنمای خودرو نیستند.
| خودرو | نوع موتور | زمان تقریبی تعویض شمع |
|---|---|---|
| پراید | M13 | ۲۰ تا ۳۰ هزار کیلومتر |
| تیبا | M15 | ۲۰ تا ۳۵ هزار کیلومتر |
| ساینا | M15 | ۲۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر |
| کوییک | M15 | ۴۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| پژو ۲۰۶ تیپ ۲ | TU3 | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| پژو ۲۰۶ تیپ ۵ | TU5 | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| پژو ۲۰۷ | TU5 | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| پژو ۴۰۵ | XU7 | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| سمند | EF7 / XU7 | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| دنا و دنا پلاس | EF7 | ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر |
| تارا | TU5P | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| رانا | TU5 | ۳۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر |
| ال ۹۰ (تندر ۹۰) | K4M | ۵۰ تا ۷۰ هزار کیلومتر |
| جک S5 | ۱.۵ و ۲ لیتری توربو | ۵۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر |
| هیوندای النترا | ۱.۶ و ۲ لیتری | ۶۰ تا ۱۶۰ هزار کیلومتر |
| هیوندای سوناتا | ۲ و ۲.۴ لیتری | ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| هیوندای توسان | ۲ و ۲.۴ لیتری | ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| کیا سراتو | ۱.۶ لیتری MPI | حدود ۶۰ هزار کیلومتر |
| کیا سراتو | ۲ لیتری MPI | حدود ۱۵۰ هزار کیلومتر |
| کیا اپتیما | ۲ و ۲.۴ لیتری | ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| کیا اسپورتیج | ۲ و ۲.۴ لیتری | ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| تویوتا کرولا | موتورهای بنزینی | ۴۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| تویوتا کمری | موتورهای بنزینی | ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| مزدا ۳ | ۱.۶ و ۲ لیتری | ۴۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| نیسان جوک | ۱.۶ لیتری | ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر |
| نیسان ایکستریل | ۲.۵ لیتری | ۴۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر |
| رنو مگان | ۱.۶ و ۲ لیتری | ۳۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر |
| رنو ساندرو | ۱.۶ لیتری K4M | ۵۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر |
تاثیر رانندگی در ایران بر فرسودگی شمع خودرو
جنس شمع در اثر فرایندی نسبتا یکنواخت و مستقل از شرایط آبوهوایی فرسوده میشود. با این حال، الگوی رانندگی در ایران را باید در نظر گرفت، زیرا بر میزان فشاری که به موتور وارد میشود تاثیر دارد.
ترافیک شهری و حرکتهای مکرر همراه با توقف و شروع مجدد در شهرهای شلوغ مانند تهران، باعث میشود موتور برای مدت طولانیتری در دورهای پایین کار کند. شرایط احتراق در این وضعیت بهاندازه رانندگی با سرعت ثابت در بزرگراه یکنواخت نیست. از طرف دیگر، رانندگی طولانی در بزرگراه با سرعتهای بالا، مانند همت فشار متفاوتی به موتور وارد میکند.
کیفیت سوخت در ایران مطابق با استانداردهای جهانی نیست! بنابراین، عامل مستقیمی در فرسودگی شمعها محسوب میشود. با این حال، هیچ کدام از این شرایط طول عمر مواد بهکاررفته در شمع را تغییر نمیدهند، اما دلایلی هستند تا علاوه بر شمارش کیلومترها، به علائم خرابی شمع نیز توجه کنید. اگر موتور قبل از رسیدن به کیلومتر تعیینشده در دفترچه راهنما در حالت درجا دچار لرزش و عملکرد نامنظم شد، شمعها را بررسی کنید.
آیا تعویض شمع خودرو در پارکینگ خانه امکانپذیر است؟
در موتورهای قدیمیتر و سادهتر که دسترسی به محل قرارگیری شمعها آسان است، یک فرد ماهر و آشنا به تعمیرات خودرو میتواند شمعها را در پارکینگ خانه تعویض کند، اما در بیشتر خودروهای مدرن، این کار بهتر است در تعمیرگاه انجام شود. دلیل این موضوع به چند نکته مهم زیر برمیگردد.
-
نوع شمع و فاصله بین الکترودها باید دقیقا مطابق مشخصات موتور باشد
موتور خودرو برای کار با یک شمع مشخص و فاصله الکترودی معین طراحی شده است. این فاصله در بسیاری از خودروها بین ۰٫۸ تا ۱٫۱ میلیمتر است، اما مقدار دقیش به نوع موتور بستگی دارد.
استفاده از شمع نامناسب، مانند شمعی با درجه حرارتی متفاوت، رزوه نامتناسب یا جنس الکترود ناسازگار، میتواند باعث احتراق ناقص، پیشاحتراق یا آسیب به سرسیلندر شود. انتخاب شمع جایگزین مناسب همیشه با نگاه کردن به شمع قدیمی امکانپذیر نیست و باید مشخصات فنی خودرو را بررسی کرد.
-
میزان سفت کردن شمع اهمیت زیادی دارد
بیشتر افراد تصور نمیکنند که میزان سفت کردن شمع تا این اندازه مهم باشد. سفت کردن بیش از حد شمع میتواند به رزوه سرسیلندر آلومینیومی آسیب برساند. تعمیر این نوع آسیب هزینه بسیار بیشتری نسبت به خرید یک دست شمع جدید دارد.
از طرف دیگر، اگر شمع بهاندازه کافی سفت نشود، گازهای حاصل از احتراق ممکن است از اطراف آن نشت کنند. هر شمع مقدار گشتاور سفت کردن مشخصی دارد و برای نصب صحیح آن باید از آچار گشتاورسنج استفاده شود.
-
دسترسی به شمعها در بسیاری از خودروها آسان نیست
در بسیاری از موتورهای چهار سیلندر، پس از خارج کردن کوئلهای جرقهزنی میتوان به شمعها دسترسی پیدا کرد؛ اما در برخی خودروها، بهویژه مدلهای مجهز به موتور توربوشارژ، بسیاری از موتورهای V6 و V8 و بعضی موتورهایی که بهصورت عرضی نصب شدهاند، لازم است ابتدا منیفولد ورودی هوا یا قطعات دیگری باز شوند. در چنین خودروهایی، تعویض شمع ممکن است بیش از یک ساعت زمان ببرد و دیگر یک تعمیر ساده در پارکینگ خانه محسوب نمیشود.
برای فردی که به ابزار مناسب، اطلاعات فنی سازنده و تجربه کار با موتور مورد نظر دسترسی دارد، تعویض شمع کار قابل انجامی است؛ اما برای بیشتر مالکان خودرو در ایران، مراجعه به تعمیرگاه و انجام این کار با قطعات مناسب و رعایت میزان گشتاور استاندارد، هزینهای کمی بیشتر از خرید شمع بهتنهایی دارد و خطر نصب اشتباه را برطرف میکند.
چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم؟
اگر میخواهید شمعهای فعلی خودروی خود را در بهترین وضعیت ممکن نگه دارید، تمیز کردن آنها را بهعنوان بخشی از برنامه منظم نگهداری خودرو در نظر بگیرید. پس از خارج کردن شمعها از موتور، تمیز کردن شمعها فرایند سادهای دارد.
- ابتدا هرگونه چربی یا رسوب را از سطح شمع پاک کنید. سپس با استفاده از سمباده ۲۲۰، الکترود شمع را تمیز کنید. الکترود همان قطعه فلزی کوچکی است که از بدنه شمع بیرون آمده است.
- اگر الکترود کثیف باشد، رنگ آن سیاه خواهد بود. سمبادهکشی را ادامه دهید تا سطح آن به رنگ فلزی طبیعی خود برگردد.
- اگر رسوبات کربنی روی شمع سخت و فشرده شده باشند، ممکن است برای پاک کردن آنها به سوهان نیز نیاز داشته باشید.
بررسی وضعیت شمع خودرو در کارشناسی فنی عبادی
مجموعه کارشناسی خودرو عبادی با ارائه خدمات کارشناسی فنی، وضعیت خودروهای کارکرده را از نظر سلامت موتور، گیربکس و سایر بخشهای موثر بر عملکرد خودرو بررسی میکند. شمع خودرو نیز یکی از قطعات مهم در ارزیابی سلامت موتورهای بنزینی است، زیرا فرسودگی، دودهگرفتگی یا روغنی شدن آن میتواند نشانهای از اختلال در احتراق یا وجود ایراد در بخشهای دیگر موتور باشد.
بررسی وضعیت شمع به کارشناس کمک میکند نشانههایی مانند احتراق ناقص، ریپ زدن و عملکرد نامنظم موتور را بهتر ارزیابی کند، به همین دلیل، توجه به سلامت این قطعه در کنار سایر بررسیهای فنی، برای شناخت وضعیت واقعی خودروی کارکرده و تصمیمگیری آگاهانه قبل از خرید اهمیت دارد.
کلام آخر
شمع خودرو یکی از قطعات ضروری موتورهای احتراق داخلی بنزینی است که امکان روشن شدن موتور را فراهم میکند. به زبان ساده، وظیفه شمع خودرو شروع فرایند احتراق از طریق مشتعل کردن مخلوط فشردهشده هوا و سوخت در سیلندرهای موتور است. این فرایند انرژی تولید میکند و باعث حرکت خودرو میشود. بدون شمع سالم، عملکرد خودرو کاهش پیدا میکند و موتور نمیتواند بهدرستی کار کند.











دیدگاه کاربران