کروز کنترل (Cruise Control) سیستمی است که به راننده اجازه میدهد سرعت خودرو را روی یک مقدار مشخص تنظیم کند تا بدون نگه داشتن مداوم پدال گاز، خودرو تا حد امکان همان سرعت را حفظ کند.
کاربرد اصلی کروز کنترل در مسیرهای طولانی، بزرگراهها و جادههایی است که سرعت خودرو برای مدت نسبتاً زیادی ثابت میماند. در چنین شرایطی این سیستم میتواند فشار روی پای راننده را کمتر کند و رانندگی طولانی را راحتتر کند.
البته تمام کروز کنترلها یکسان نیستند. مدلهای ساده فقط سرعت تعیینشده را حفظ میکنند، اما کروز کنترل تطبیقی یا ACC میتواند فاصله خودرو با وسیله نقلیه جلویی را نیز در نظر بگیرد و در صورت نیاز سرعت را کاهش یا افزایش دهد.
کروز کنترل چیست؟
در حالت عادی برای ثابت نگه داشتن سرعت، راننده باید دائماً مقدار فشردن پدال گاز را تغییر دهد. هنگام بالا رفتن از شیب گاز بیشتری لازم است و در سرازیری ممکن است لازم باشد راننده پای خود را از روی گاز بردارد یا ترمز بگیرد.
کروز کنترل بخشی از این کار را بهصورت خودکار انجام میدهد.
راننده ابتدا سرعت موردنظر، مثلاً ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، را انتخاب میکند. سیستم سپس سرعت واقعی خودرو را بررسی میکند و با کنترل قدرت موتور تلاش میکند سرعت را نزدیک مقدار تنظیمشده نگه دارد.
کروز کنترل چگونه کار میکند؟
در خودروهای جدید، کروز کنترل معمولاً با ECU و سیستم مدیریت موتور در ارتباط است.
بعد از فعال شدن سیستم:
- راننده سرعت موردنظر را تعیین میکند.
- سرعت خودرو توسط سنسورها اندازهگیری میشود.
- واحد کنترل، سرعت واقعی را با سرعت تنظیمشده مقایسه میکند.
- در صورت کاهش سرعت، سیستم گاز بیشتری اعمال میکند.
- در صورت افزایش سرعت، میزان گاز را کاهش میدهد.
در خودروهایی که دریچه گاز برقی دارند، ECU میتواند مستقیماً میزان باز شدن دریچه گاز را کنترل کند. به همین دلیل اجرای کروز کنترل در بسیاری از خودروهای جدید با مجموعه الکترونیکی مدیریت موتور یکپارچه شده است.
در کروز کنترل معمولی، خودرو عمدتاً وظیفه حفظ سرعت را بر عهده دارد؛ اما در کروز کنترل تطبیقی علاوه بر سرعت، فاصله با خودروی جلویی نیز بررسی میشود.
اجزای اصلی کروز کنترل
ساختار دقیق سیستم در خودروهای مختلف متفاوت است، اما معمولاً چند بخش اصلی در عملکرد آن نقش دارند:
- کلیدهای کنترل روی فرمان، دسته راهنما یا کنسول
- سنسورهای اندازهگیری سرعت خودرو
- ECU یا واحد کنترل الکترونیکی
- سیستم کنترل دریچه گاز
- کلید یا سنسور پدال ترمز
- در خودروهای دندهای، سنسور یا کلید پدال کلاچ
- نمایشگر پشت آمپر برای نمایش وضعیت کروز کنترل
در خودروهای دارای ACC، دوربین یا رادار جلو نیز به این مجموعه اضافه میشود. در بسیاری از سیستمهای ACC، رادار جلوی خودرو وظیفه تشخیص فاصله و سرعت نسبی خودروی مقابل را بر عهده دارد.
کلیدهای کروز کنترل چه کاری انجام میدهند؟
نام و محل کلیدها بسته به خودرو متفاوت است، اما معمولاً با گزینههایی شبیه موارد زیر روبهرو میشویم:
ON / OFF: روشن یا خاموش کردن سیستم
SET: ثبت سرعت فعلی خودرو بهعنوان سرعت کروز
RES یا Resume: بازگشت به سرعتی که قبلاً تنظیم شده بود
+ یا ACCEL: افزایش سرعت تنظیمشده
– یا SET-: کاهش سرعت تنظیمشده
CANCEL: لغو موقت عملکرد کروز بدون خاموش کردن کامل سیستم
در بعضی خودروها با فشردن ترمز یا کلاچ نیز کروز کنترل موقتاً غیرفعال میشود.
چیدمان و روش دقیق استفاده ممکن است میان خودروها متفاوت باشد؛ بنابراین دفترچه راهنمای همان خودرو مرجع اصلی نحوه کار با سیستم است. برای مثال حتی روش فعالسازی کروز در محصولات یک سازنده میتواند براساس نسل و مدل خودرو متفاوت باشد.
معایب کروز کنترل چیست؟
کروز کنترل راحتی رانندگی را افزایش میدهد، اما استفاده نادرست از آن میتواند مشکلساز باشد.
مهمترین محدودیتهای آن عبارتاند از:
واکنشی به تمام خطرهای جاده ندارد
کروز کنترل معمولی فقط برای نگه داشتن سرعت طراحی شده است. اگر خودرو جلویی ناگهان ترمز کند، مانعی وارد مسیر شود یا وضعیت جاده تغییر کند، سیستم ساده الزاماً واکنش لازم را انجام نمیدهد.
برای جاده لغزنده مناسب نیست
روی سطح خیس، برفی یا یخزده بهتر است کنترل شتاب خودرو کاملاً در اختیار راننده باشد. تغییر خودکار گاز در شرایطی که چسبندگی پایین است میتواند کنترل خودرو را دشوارتر کند.
برای مسیرهای شلوغ و پرپیچوخم مناسب نیست
اگر راننده مرتب مجبور به ترمز گرفتن، تغییر سرعت یا واکنش به خودروهای دیگر باشد، استفاده از کروز کنترل ساده عملاً مزیت چندانی ندارد.
ممکن است باعث اتکای بیش از حد راننده شود
یکی از مهمترین مشکلات سیستمهای کمکی این است که راننده تصور کند خودرو بخش بیشتری از رانندگی را بر عهده گرفته است. حتی در سیستمهای پیشرفته ACC، راننده همچنان باید مسیر را کنترل کند و آماده ترمز یا مداخله باشد. NHTSA نیز ACC را یک سیستم کمکراننده میداند، نه سامانه رانندگی خودکار.
سنسورها و تجهیزات آن ممکن است دچار اختلال شوند
در سیستمهای تطبیقی، کثیفی، برف، یخ، آسیب سپر یا اشکال در کالیبراسیون سنسورها میتواند عملکرد سیستم را مختل کند.
مزایای کروز کنترل
در شرایط مناسب، کروز کنترل چند مزیت اصلی دارد:
کاهش خستگی در مسیرهای طولانی
راننده مجبور نیست برای مدت طولانی پای خود را در یک وضعیت ثابت روی پدال گاز نگه دارد.
حفظ سرعت یکنواخت
در بزرگراههای خلوت، کروز کنترل مانع نوسان مداوم و ناخواسته سرعت میشود.
کنترل بهتر سرعت
اگر سرعت کروز بهدرستی انتخاب شود، راننده راحتتر میتواند خودرو را در محدوده سرعت موردنظر نگه دارد.
امکان کاهش مصرف سوخت در برخی شرایط
ثابت نگه داشتن سرعت و جلوگیری از شتابگیریهای مکرر میتواند در رانندگی بزرگراهی به مصرف سوخت کمک کند. وزارت انرژی آمریکا نیز استفاده از کروز کنترل در بزرگراه را در بیشتر شرایط یکی از روشهای کمک به حفظ سرعت ثابت و کاهش مصرف سوخت معرفی میکند.
البته این موضوع به معنی کاهش مصرف در تمام شرایط نیست. مسیر، شیب جاده، سرعت انتخابشده و نوع خودرو همگی روی مصرف تأثیر دارند.
کروز کنترل تطبیقی چیست؟
Adaptive Cruise Control یا ACC نسخه پیشرفتهتر کروز کنترل است.
در کروز کنترل معمولی اگر سرعت روی ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت تنظیم شده باشد، سیستم تلاش میکند همان سرعت را حفظ کند؛ حتی اگر فاصله با خودروی جلویی کم شود.
اما ACC علاوه بر سرعت، فاصله با خودروی جلویی را هم بررسی میکند.
اگر خودروی مقابل سرعتش کاهش پیدا کند، ACC میتواند سرعت خودرو را کم کند. وقتی مسیر دوباره باز شود، سیستم تا محدوده سرعتی که راننده تعیین کرده است شتاب میگیرد.
کروز کنترل تطبیقی چگونه کار میکند؟
در بسیاری از خودروها رادار نصبشده در قسمت جلوی خودرو، مسیر روبهرو را بررسی میکند.
اگر جاده آزاد باشد، خودرو سرعت تعیینشده را حفظ میکند.
اگر خودروی آهستهتری در مسیر قرار گیرد، سیستم فاصله را تشخیص میدهد و با کاهش گاز یا اعمال ترمز، سرعت را پایین میآورد. پس از باز شدن مسیر، خودرو دوباره تا سرعت تعیینشده شتاب میگیرد.
راننده در بسیاری از خودروها میتواند علاوه بر سرعت، فاصله موردنظر با خودروی جلویی را نیز از میان چند سطح انتخاب کند.
تفاوت کروز کنترل معمولی و تطبیقی
| ویژگی | کروز کنترل معمولی | کروز کنترل تطبیقی |
|---|---|---|
| حفظ سرعت تنظیمشده | دارد | دارد |
| تشخیص خودروی جلویی | ندارد | دارد |
| تنظیم فاصله | ندارد | دارد |
| کاهش خودکار سرعت با نزدیک شدن به خودرو | معمولاً ندارد | دارد |
| استفاده از رادار یا دوربین جلو | نیاز ندارد | معمولاً دارد |
| مناسب ترافیک متغیر | محدود | بهتر از نوع معمولی |
در بعضی سیستمهای پیشرفتهتر ACC قابلیت Stop & Go نیز وجود دارد؛ یعنی خودرو میتواند در ترافیک سرعت را تا توقف کامل کاهش دهد و تحت شرایط تعریفشده دوباره حرکت کند. امکانات دقیق این قابلیت کاملاً به مدل خودرو بستگی دارد.
آیا کروز کنترل هوشمند همان ACC است؟
این اصطلاح در همه شرکتها تعریف دقیق و یکسانی ندارد.
بعضی خودروسازان نسخههای پیشرفته ACC را با عنوانهایی مانند Intelligent Adaptive Cruise Control یا Smart Cruise Control معرفی میکنند.
این سیستمها ممکن است علاوه بر فاصله خودرو جلو، اطلاعاتی مانند محدودیت سرعت یا شرایط مسیر را نیز در تنظیم سرعت دخالت دهند. برای مثال برخی نسخههای Intelligent Adaptive Cruise Control فورد، قابلیت تشخیص علائم محدودیت سرعت را با ACC ترکیب میکنند.
بنابراین هنگام مقایسه خودروها بهتر است به امکانات واقعی سیستم توجه شود، نه فقط واژه «هوشمند».
کروز کنترل در ماشین دندهای چگونه کار میکند؟
وجود گیربکس دستی بهخودیخود مانع استفاده از کروز کنترل نیست و بعضی خودروهای دندهای نیز به این سیستم مجهز هستند.
تفاوت مهم این است که کروز کنترل معمولاً تعویض دنده را برای راننده انجام نمیدهد. اگر سرعت یا شرایط مسیر به تعویض دنده نیاز داشته باشد، راننده باید شخصاً این کار را انجام دهد.
در بسیاری از خودروهای دندهای نیز با فشار دادن پدال کلاچ، کروز کنترل غیرفعال یا موقتاً لغو میشود.
در خودروهای اتوماتیک، گیربکس میتواند متناسب با نیاز خودرو دنده مناسب را انتخاب کند و به همین دلیل عملکرد سیستم معمولاً یکپارچهتر احساس میشود.
کروز کنترل و لیمیتر چه تفاوتی دارند؟
این دو سیستم گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند.
کروز کنترل تلاش میکند خودرو را روی سرعت تعیینشده نگه دارد.
اما Speed Limiter یا محدودکننده سرعت اجازه نمیدهد خودرو در حالت عادی از سرعتی که راننده مشخص کرده بالاتر برود.
برای مثال اگر لیمیتر روی ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت تنظیم شود، راننده همچنان باید پدال گاز را فشار دهد؛ اما سیستم مانع عبور معمول خودرو از سرعت تعیینشده میشود.
در چه شرایطی بهتر است از کروز کنترل استفاده نکنیم؟
کروز کنترل ساده بیشتر برای بزرگراهها و جادههایی مناسب است که ترافیک روان و شرایط مسیر قابل پیشبینی باشد.
در شرایط زیر بهتر است استفاده از آن محدود شود:
- جاده خیس، یخزده یا برفی
- بارندگی شدید
- مسیرهای پرپیچوخم
- ترافیک متراکم و متغیر
- جادههایی با دید محدود
- شرایطی که مرتب نیاز به تغییر سرعت وجود دارد
حتی هنگام استفاده از ACC نیز راننده باید وضعیت جاده را دائماً کنترل کند و آماده مداخله باشد.
آیا کروز کنترل در سرازیری سرعت را ثابت نگه میدارد؟
این موضوع به نوع خودرو و سیستم کروز کنترل بستگی دارد.
در برخی خودروها کروز کنترل ساده عمدتاً از طریق کنترل قدرت موتور عمل میکند. بنابراین در سرازیری شدید ممکن است سرعت خودرو از مقدار تعیینشده بیشتر شود و راننده مجبور به ترمز گرفتن شود.
سیستمهای جدیدتر که با کنترل ترمز و گیربکس یکپارچه شدهاند میتوانند کنترل بیشتری روی سرعت خودرو داشته باشند.
به همین دلیل نباید فرض کرد که همه خودروها در سرازیری رفتار یکسانی دارند.
چرا کروز کنترل کار نمیکند؟
از کار افتادن کروز کنترل دلایل مختلفی دارد و نمیتوان بدون بررسی خودرو یک قطعه خاص را مقصر دانست.
مواردی که معمولاً باید بررسی شوند شامل این موارد هستند:
- کلید کروز کنترل
- سوئیچ پدال ترمز
- سوئیچ کلاچ در خودروهای دندهای
- سنسورهای سرعت یا ABS
- فیوزها و سیمکشی
- خطاهای ثبتشده در ECU
- مجموعه دریچه گاز برقی
- رادار یا دوربین در سیستمهای ACC
اگر چراغ هشدار یا خطایی در خودرو وجود داشته باشد، بررسی کدهای خطا با دستگاه دیاگ میتواند مسیر عیبیابی را مشخصتر کند.
در ACC نیز کثیف شدن یا پوشیده شدن رادار و دوربین ممکن است باعث غیرفعال شدن موقت سیستم شود.
آیا کروز کنترل باعث کاهش مصرف سوخت میشود؟
در رانندگی بزرگراهی با سرعت یکنواخت، کروز کنترل میتواند از تغییرات غیرضروری سرعت و شتابگیریهای مکرر جلوگیری کند و در بسیاری از شرایط به مصرف سوخت کمک کند. منابع وزارت انرژی آمریکا نیز استفاده از کروز کنترل در بزرگراه را یکی از روشهای کمک به حفظ سرعت ثابت و کاهش مصرف میدانند.
اما نباید انتظار داشت در هر شرایطی مصرف کاهش پیدا کند. در مسیرهای شیبدار ممکن است سیستم برای حفظ دقیق سرعت، بیشتر از یک راننده باتجربه گاز بدهد.
عامل مهمتر همچنان سرعت رانندگی است؛ افزایش سرعت در بزرگراه به دلیل افزایش مقاومت هوا میتواند مصرف سوخت را بالا ببرد.
سوالات متداول
آیا ماشین دندهای کروز کنترل دارد؟
بله. کروز کنترل فقط مخصوص خودروهای اتوماتیک نیست و برخی خودروهای دندهای نیز بهصورت کارخانهای به آن مجهز هستند. در خودرو دندهای، راننده همچنان مسئول تعویض دنده است و معمولاً با فشردن کلاچ، کروز کنترل موقتاً غیرفعال میشود.
با زدن ترمز کروز کنترل قطع میشود؟
در اغلب خودروها با فشردن پدال ترمز، عملکرد کروز کنترل لغو میشود تا کنترل سرعت دوباره کاملاً در اختیار راننده قرار بگیرد. معمولاً میتوان بعداً با دکمه Resume به سرعت تنظیمشده قبلی برگشت.
علامت کروز کنترل روی کیلومتر چیست؟
نماد دقیق بین خودروها متفاوت است، اما معمولاً شکلی شبیه صفحه کیلومتر یا سرعتسنج همراه با یک عقربه یا فلش دارد. در برخی خودروها هنگام روشن شدن سیستم یک علامت نمایش داده میشود و پس از ثبت سرعت، رنگ یا وضعیت همان چراغ تغییر میکند.
آیا کروز کنترل در سرازیری کار میکند؟
بله، اما توانایی آن برای ثابت نگه داشتن سرعت به نوع سیستم بستگی دارد. بعضی کروز کنترلهای ساده فقط گاز را کم میکنند و ممکن است در سرازیری تند سرعت خودرو افزایش پیدا کند. سیستمهای پیشرفتهتر میتوانند از ترمز یا کنترل گیربکس هم کمک بگیرند.
تفاوت کروز کنترل و محدودکننده سرعت چیست؟
کروز کنترل سرعت خودرو را روی مقدار تعیینشده نگه میدارد؛ اما محدودکننده سرعت یا لیمیتر فقط اجازه نمیدهد خودرو در حالت عادی از سرعت انتخابشده بالاتر برود. در حالت لیمیتر، راننده همچنان باید پدال گاز را کنترل کند.
آیا میتوان روی هر ماشینی کروز کنترل نصب کرد؟
خیر. امکان نصب به نوع دریچه گاز، ECU، سیمکشی، سیستم ترمز و تجهیزات الکترونیکی خودرو بستگی دارد. بعضی خودروها زیرساخت لازم را دارند و نصب روی آنها سادهتر است، اما در برخی خودروها نیاز به تغییرات بیشتری وجود دارد. قبل از نصب باید سازگاری کیت با مدل و تیپ دقیق خودرو بررسی شود.
جمعبندی
کروز کنترل سیستمی برای حفظ سرعت تعیینشده خودرو بدون نیاز به نگه داشتن مداوم پدال گاز است. بیشترین کاربرد آن در بزرگراهها و سفرهای طولانی است؛ جایی که سرعت خودرو برای مدت نسبتاً زیادی ثابت باقی میماند.
کروز کنترل معمولی فقط سرعت را کنترل میکند، درحالیکه کروز کنترل تطبیقی یا ACC میتواند با استفاده از رادار و حسگرهای خودرو، فاصله با وسیله نقلیه جلویی را نیز در نظر بگیرد و سرعت را متناسب با شرایط تغییر دهد.
با این حال، هیچکدام جای راننده را نمیگیرند. حتی در خودروهای مجهز به ACC و سایر سیستمهای ایمنی خودرو، راننده مسئول کنترل خودرو، تشخیص خطر و مداخله در شرایط لازم است.
