سیستم ESP یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی فعال خودرو است که در شرایطی مانند پیچیدن ناگهانی، لغزندگی جاده یا انحراف خودرو به راننده کمک می‌کند کنترل خودرو را حفظ کند. در سال‌های اخیر تعداد خودروهای دارای ESP در ایران نیز افزایش پیدا کرده و بسیاری از محصولات جدید داخلی، مونتاژی و وارداتی به این سیستم مجهز شده‌اند.
اگر می‌خواهید بدانید ESP چیست، از کجا بفهمیم ماشین ESP دارد و چه خودروهایی در ایران به سیستم کنترل پایداری مجهز هستند، در ادامه عملکرد این سیستم، مزایا، تفاوت آن با ABS و TCS و فهرستی از خودروهای داخلی دارای ESP را بررسی می‌کنیم.
ESP چیست؟
ESP مخفف Electronic Stability Program است و به سیستم کنترل پایداری الکترونیکی خودرو اشاره دارد. اصطلاح عمومی‌تر این فناوری در استانداردهای جهانی ESC یا Electronic Stability Control است؛ بنابراین ESP و ESC در عمل به یک خانواده از سیستم‌های کنترل پایداری اشاره می‌کنند.
این سیستم هنگام حرکت خودرو به‌صورت مداوم جهت موردنظر راننده را با حرکت واقعی خودرو مقایسه می‌کند. اگر خودرو در حال کم‌فرمانی، بیش‌فرمانی یا لغزش باشد، سیستم می‌تواند با ترمزگیری مستقل روی یک یا چند چرخ و در صورت نیاز کاهش گشتاور موتور، به بازگرداندن خودرو به مسیر کمک کند.
ESP چگونه کار می‌کند؟
برای مثال تصور کنید در یک پیچ خیس فرمان را به سمت چپ می‌چرخانید، اما خودرو به دلیل لغزش تمایل دارد مستقیم حرکت کند یا قسمت عقب آن از مسیر خارج شود. ESP با استفاده از داده سنسورها این اختلاف را تشخیص می‌دهد و بدون نیاز به واکنش جداگانه راننده، ترمز یک یا چند چرخ را کنترل می‌کند.
البته ESP نمی‌تواند قوانین فیزیک را از بین ببرد. سرعت بیش از حد، لاستیک نامناسب یا سطح بسیار لغزنده همچنان می‌توانند باعث از دست رفتن کنترل شوند.
اجزای سیستم ESP کدامند؟
کنترل پایداری برای تشخیص حرکت واقعی خودرو از چند حسگر و واحد کنترلی استفاده می‌کند.
سنسور سرعت چرخ‌ها
این سنسورها سرعت چرخش هر چرخ را اندازه‌گیری می‌کنند. همین اطلاعات در سیستم ABS نیز استفاده می‌شود.
سنسور زاویه فرمان
زاویه فرمان نشان می‌دهد راننده قصد دارد خودرو در چه جهتی حرکت کند.
سنسور نرخ چرخش یا Yaw Rate
این حسگر میزان چرخش خودرو حول محور عمودی را اندازه‌گیری می‌کند و مشخص می‌کند خودرو واقعاً در چه جهتی در حال حرکت است.
سنسور شتاب جانبی
میزان حرکت جانبی خودرو را اندازه‌گیری می‌کند و در تشخیص لغزش یا انحراف نقش دارد.
واحد کنترل و مجموعه هیدرولیکی ترمز
واحد کنترل ESP داده حسگرها را تحلیل می‌کند و در صورت نیاز می‌تواند فشار ترمز یک یا چند چرخ را به‌صورت مستقل تنظیم کند و در برخی شرایط گشتاور موتور را نیز کاهش دهد.
تفاوت ESP با ABS و TCS چیست؟
| سیستم | وظیفه اصلی | زمان مداخله |
|---|---|---|
| ABS | جلوگیری از قفل شدن چرخ‌ها هنگام ترمزگیری | ترمز شدید |
| TCS | جلوگیری از هرزگردی چرخ‌های محرک | شتاب‌گیری و سطح لغزنده |
| ESP / ESC | کمک به حفظ پایداری و جهت حرکت خودرو | لغزش، کم‌فرمانی و بیش‌فرمانی |
ESP معمولاً از زیرساخت ABS و TCS استفاده می‌کند، اما عملکرد آن گسترده‌تر است و حرکت کلی خودرو را کنترل می‌کند.
از کجا بفهمیم ماشین ESP دارد؟
فقط وجود یک دکمه یا نوشته روی داشبورد برای نتیجه‌گیری کافی نیست.
بررسی مشخصات رسمی خودرو
مطمئن‌ترین روش، بررسی دفترچه راهنما یا مشخصات رسمی همان تیپ و سال تولید است. ممکن است یک مدل خودرو در یک سال ESP داشته باشد و نمونه قدیمی‌تر همان خودرو فاقد آن باشد.
چراغ ESP یا ESC پشت آمپر
در بسیاری از خودروهای مجهز، هنگام باز کردن سوئیچ چراغ کنترل پایداری برای چند ثانیه روشن می‌شود و پس از بررسی اولیه خاموش می‌شود. نماد آن معمولاً تصویر یک خودرو با خطوط لغزش در زیر چرخ‌ها است.
دکمه ESP OFF یا ESC OFF
برخی خودروها کلیدی برای محدود یا غیرفعال کردن بخشی از عملکرد کنترل پایداری دارند. با این حال، نبود این دکمه الزاماً به معنای نداشتن ESP نیست؛ در برخی خودروها سیستم همیشه فعال است یا خاموش کردن آن از طریق منو انجام می‌شود.
دیاگ خودرو
در بررسی تخصصی می‌توان از طریق دیاگ، واحد کنترل پایداری، سنسورها و خطاهای مرتبط با ABS و ESC را بررسی کرد.
خودروهای دارای ESP در ایران کدامند؟
امروزه تعداد خودروهای مجهز به ESP یا ESC در بازار ایران بسیار بیشتر از گذشته است. با اجرای استانداردهای جدید، بسیاری از خودروهای داخلی جدید یا نسخه‌های ارتقایافته نیز به کنترل پایداری مجهز شده‌اند.
با این حال، وجود ESP را باید براساس تیپ و سال تولید بررسی کرد. ممکن است نسخه قدیمی یک خودرو فاقد این سیستم باشد اما نمونه جدیدتر همان مدل ESP داشته باشد.
خودروهای داخلی دارای ESP
| خودرو | وضعیت ESP / ESC | نکته مهم |
|---|---|---|
| تارا | دارد | از تجهیزات ایمنی اصلی این خودرو محسوب می‌شود |
| دنا پلاس | در نسخه‌های جدید و ارتقایافته | نمونه‌های قدیمی را باید جداگانه بررسی کرد |
| رانا پلاس | در نسخه‌های ارتقایافته از سال ۱۴۰۲ | همراه TCS و HSA در نسخه‌های جدید |
| پژو ۲۰۷ | در مدل‌های جدیدتر | در بسیاری از نمونه‌های تولید نیمه دوم ۱۴۰۲ به بعد اضافه شده است |
| سورن پلاس | در نسخه‌های جدید | بخشی از تجهیزات استانداردهای جدید |
| شاهین | در نسخه‌های مجهز و مدل‌های جدید | در کنار TCS و سیستم کمکی سربالایی |
| اطلس | در نسخه‌های جدید | تیپ دقیق باید بررسی شود |
| کوییک GX-L و GXR-L | در نسخه‌های دارای ESC | در مشخصات فروش با عنوان ترمز ESC نیز معرفی شده‌اند |
| ساینا S استاندارد ۸۵گانه | دارد | نسخه‌های قدیمی ساینا الزاماً ESP ندارند |
| سهند | در تیپ‌های مجهز | تیپ و سال تولید باید بررسی شود |
برای نمونه، رانا پلاس از اواسط سال ۱۴۰۲ در نسخه‌های ارتقایافته به ESC، TCS و HSA مجهز شد و در محصولات جدید سایپا نیز خودروهایی مانند کوییک GX-L و GXR-L با ESC عرضه شده‌اند.
آیا دنا ESP دارد؟
همه دناهای موجود در بازار ESP ندارند. در نسخه‌های جدیدتر و ارتقایافته دنا پلاس، به‌ویژه برخی مدل‌های اتوماتیک و EF7P، سیستم کنترل پایداری الکترونیکی به تجهیزات خودرو اضافه شده است. بنابراین هنگام خرید دنا کارکرده باید سال تولید و تیپ دقیق خودرو را بررسی کنید.
خودروهای مونتاژی و وارداتی
بسیاری از خودروهای جدید مونتاژی و وارداتی نیز ESP یا ESC دارند؛ از جمله تعداد زیادی از محصولات مدیران خودرو، کرمان موتور، بهمن موتور، هیوندای، کیا، تویوتا و برندهای اروپایی.
کدام ماشین‌ها سیستم ضد واژگونی دارند؟
عبارت «سیستم ضد واژگونی» معمولاً برای چند فناوری متفاوت استفاده می‌شود. ESP یا ESC در اصل سیستم کنترل پایداری است، نه یک سیستم اختصاصی ضد واژگونی.
با این حال، چون ESP از انحراف شدید، چرخش و خروج خودرو از مسیر جلوگیری می‌کند، می‌تواند احتمال واژگونی ناشی از از دست رفتن کنترل را نیز کاهش دهد. مطالعات NHTSA نشان داده‌اند اثر ESC در کاهش تصادفات تک‌خودرویی و واژگونی، به‌خصوص در SUVها، قابل توجه است.
برخی خودروها علاوه بر ESP دارای سیستم‌هایی مانند ARP یا Active Rollover Protection نیز هستند که به‌صورت مشخص‌تر برای کاهش خطر واژگونی طراحی شده‌اند.
مزایای سیستم ESP چیست؟
کمک به حفظ کنترل خودرو در پیچ‌ها
در صورت شروع کم‌فرمانی یا بیش‌فرمانی، سیستم می‌تواند با ترمزگیری انتخابی روی چرخ‌ها به اصلاح مسیر کمک کند.
افزایش پایداری در جاده لغزنده
در مسیر بارانی، برفی یا لغزنده، احتمال شروع لغزش بیشتر است و ESP می‌تواند در حفظ پایداری خودرو نقش مهمی داشته باشد.
کاهش احتمال تصادفات ناشی از خروج از کنترل
بررسی‌های NHTSA نشان داده‌اند ESC می‌تواند تصادفات تک‌خودرویی ناشی از از دست رفتن کنترل را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. اثر این فناوری در SUVها و تصادفات منجر به واژگونی حتی بیشتر گزارش شده است.
کمک به کاهش خطر واژگونی
ESP مستقیماً خودرو را در برابر هر نوع واژگونی محافظت نمی‌کند، اما با کاهش احتمال خروج از کنترل می‌تواند ریسک برخی واژگونی‌ها را کاهش دهد.
آیا می‌توان ESP را روی خودرو نصب کرد؟
نصب اصولی ESP روی خودرویی که کارخانه آن را بدون این سیستم طراحی کرده، مانند نصب یک آپشن ساده نیست.
کنترل پایداری به مجموعه‌ای از سنسورها، واحد ABS/ESC، سیم‌کشی، ECU، کالیبراسیون سیستم ترمز و نرم‌افزار اختصاصی خودرو نیاز دارد. به همین دلیل نصب غیرفابریک ESP معمولاً پیچیده، پرهزینه و از نظر ایمنی قابل توصیه نیست.
اگر کنترل پایداری برایتان اهمیت دارد، انتخاب خودرویی که این سیستم را به‌صورت کارخانه‌ای دارد، راه مطمئن‌تری است.
اگر چراغ ESP روشن بماند یعنی چه؟
چراغ ESP معمولاً هنگام باز کردن سوئیچ برای چند ثانیه روشن می‌شود و سپس خاموش می‌شود.
- چشمک زدن هنگام رانندگی: معمولاً نشان می‌دهد سیستم در حال مداخله برای کنترل لغزش است.
- روشن ماندن دائم: ممکن است نشان‌دهنده خاموش بودن سیستم یا وجود خطا باشد.
- همراهی با چراغ ABS: می‌تواند نشان‌دهنده ایراد در سنسور چرخ یا مجموعه ترمز و پایداری باشد.
در چنین شرایطی بهتر است خودرو با دیاگ بررسی شود تا کد خطای دقیق مشخص شود.
آیا ESP همیشه باید روشن باشد؟
در رانندگی عادی بهتر است ESP فعال باشد. خاموش کردن یا محدود کردن آن فقط در برخی شرایط خاص مانند گیر کردن خودرو در برف، شن یا مسیرهای خاص ممکن است کاربرد داشته باشد و باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود.
در بسیاری از خودروها حتی با زدن ESP OFF نیز تمام عملکرد سیستم به‌طور کامل غیرفعال نمی‌شود.
جمع‌بندی
ESP یا ESC یکی از مهم‌ترین سیستم‌های ایمنی فعال خودرو است که با بررسی حرکت خودرو و فرمان راننده، در شرایط لغزش و از دست رفتن پایداری می‌تواند با کنترل ترمز چرخ‌ها و گشتاور موتور به حفظ مسیر کمک کند.
در بازار ایران نیز تعداد خودروهای دارای ESP افزایش یافته است و علاوه بر خودروهای وارداتی و مونتاژی، بسیاری از محصولات جدید داخلی مانند تارا، نسخه‌های جدید دنا پلاس، رانا پلاس، پژو ۲۰۷، سورن پلاس، شاهین، اطلس و برخی نسخه‌های ساینا و کوییک به این سیستم مجهز هستند.
هنگام خرید خودرو کارکرده فقط به نام مدل اکتفا نکنید؛ تیپ، سال تولید، چراغ هشدار ESP، مشخصات رسمی خودرو و عملکرد سیستم در دیاگ باید بررسی شوند.
کارشناسی خودرو عبادی در بررسی فنی خودرو، سیستم‌های ایمنی، ترمز، خطاهای دیاگ و سایر بخش‌های خودرو را بررسی می‌کند تا وضعیت خودرو پیش از معامله مشخص شود.
سوالات متداول
ESP چیست؟
ESP یا سیستم کنترل پایداری الکترونیکی به خودرو کمک می‌کند هنگام لغزش، کم‌فرمانی یا بیش‌فرمانی پایداری خود را حفظ کند.
از کجا بفهمیم ماشین ESP دارد؟
دفترچه و مشخصات رسمی همان تیپ را بررسی کنید. همچنین در بسیاری از خودروهای مجهز، چراغ ESP یا علامت خودروی در حال لغزش هنگام باز کردن سوئیچ روی صفحه آمپر روشن می‌شود.
کدام خودروهای ایرانی ESP دارند؟
تارا، بسیاری از نسخه‌های جدید دنا پلاس، رانا پلاس، پژو ۲۰۷، سورن پلاس، شاهین، اطلس، ساینا S استاندارد ۸۵گانه و برخی نسخه‌های جدید کوییک از جمله خودروهای داخلی مجهز به ESP یا ESC هستند. سال و تیپ دقیق خودرو باید بررسی شود.
ESP همان سیستم ضد واژگونی است؟
خیر. ESP سیستم کنترل پایداری است، اما چون از برخی موارد از دست رفتن کنترل خودرو جلوگیری می‌کند، می‌تواند احتمال واژگونی ناشی از لغزش یا انحراف شدید را نیز کاهش دهد.
تفاوت ESP و ESC چیست؟
ESC نام عمومی سیستم کنترل پایداری الکترونیکی است و ESP یکی از نام‌های رایج همین فناوری است. در عمل هر دو اصطلاح معمولاً به سیستم کنترل پایداری خودرو اشاره دارند.
