تنظیم فرمان خودرو چیست و چه اهمیتی دارد؟
تنظیم فرمان خودرو بهمعنی موازی و همراستا بودن صحیح چرخهای جلو است، بهطوریکه فاصله بین قسمت جلویی و عقبی لاستیکهای چرخ جلو تقریباً یکسان باشد این فاصله در استاندارد شرکتهای مختلف معمولا بین ۳ تا ۸ میلیمتر تعیین میشود.
تنظیم فرمان یا همان میزان فرمان به معنی قرار گرفتن زاویه چرخ های جلو و گاهی چرخ های عقب در حالت استاندارد کارخانه است. این زوایا شامل سه بخش مهم هستند
- Toe یا زاویه دهانه که بیانگر میزان همگرایی یا واگرایی لاستیک های جلو است
- Camber یا زاویه انحنا که زاویه مایل بودن چرخ نسبت به سطح زمین را نشان می دهد
- Caster یا زاویه پیشانی محور که به موقعیت محور فرمان نسبت به خط عمودی ارتباط دارد
زمانی که این سه زاویه در محدوده استاندارد باشند خودرو در مسیر مستقیم بدون انحراف حرکت می کند غربیلک فرمان صاف می ماند و لاستیک ها به طور یکنواخت ساییده می شوند
یک فرمان میزان و تنظیمشده به راننده امکان هدایت خودرو در مسیر مستقیم را بهخوبی میدهد و از خستگی راننده و سائیدگی ناخواسته لاستیکها جلوگیری میکند اگر میزان فرمان بههم بخورد، خودرو به یک سمت کشیده میشود یا هنگام حرکت مستقیم، غربیلک فرمان در وسط قرار نمیگیرد. بنابراین تنظیم فرمان خودرو به صورت دورهای از موارد مهم نگهداری خودرو است و در بهبود ایمنی و راحتی رانندگی نقش بسزایی دارد. در ادامه به جنبههای مختلف تنظیم فرمان شامل زمانبندی، علت بهمخوردن و روش انجام این کار میپردازیم
نشانههای عدم میزان بودن فرمان
از علائم رایج غیرمیزان بودن فرمان میتوان به موراد زیر اشاره کرد:
- کشیده شدن خودرو به یک سمت در هنگام حرکت مستقیم
- ساییدگی یکطرفه و ناهمگون لاستیکهای جلو
- لرزش یا تکان دادن فرمان در سرعتهای بالا
- کج شدن غربیلک فرمان در حالت حرکت مستقیم (غربیلک صاف نمیماند)
وقتی هر یک از این نشانهها مشاهده شد، به احتمال زیاد نیاز به تنظیم فرمان وجود دارد. برای نمونه، اگر لاستیکها سالم باشند اما ماشین در جاده مستقیم به طور ثابت به یک طرف کشیده شود یا فرمان پس از بازکردن رها نشود، نشاندهنده عدم تنظیم بودن فرمان است
دلایل نیاز به تنظیم فرمان خودرو
بسیاری از عوامل میتوانند باعث بر هم خوردن تعادل و میزان فرمان خودرو شوند، از جمله:
- تصادفات یا برخوردهای شدید: ضربه به سیستم جلوبندی یا چرخها، تنظیم کارخانهای فرمان را از حالت طبیعی خارج میکند
- سبک رانندگی نامناسب: عبور با سرعت زیاد از دستاندازها و گلولایها، ترمزهای ناگهانی مکرر و رانندگی خشن میتواند باعث لق شدن اتصالات فرمان شود
- تنظیم اولیه نادرست: اگر زمان نصب قطعات جدید مانند جلوبندی یا لاستیکها، چرخها صحیح میزان نشوند، پس از مدتی فرمان خارج از مرکز میشود
- سایش و فرسودگی قطعات: شل شدن یا سایش سیبکها، بوشها و اتصالات جلوبندی باعث تغییر زاویه چرخها و در نتیجه تغییر میزان فرمان میشود
- ضربههای ناگهانی: برخورد با دستاندازهای بسیار بزرگ و ناهموار یا چالهها بهشدت ممکن است زوایای چرخها را بههم بریزد
با توجه به این دلایل، هرگونه تصادف یا برخورد قوی به جلو و جلوبندی خودرو را جدی بگیرید و در همان زمان تنظیم فرمان خودرو را بررسی کنید.
چه زمانی باید تنظیم فرمان خودرو انجام شود ؟
اکثر متخصصان فنی توصیه میکنند تنظیم فرمان خودرو را به صورت دورهای و حداقل سالی یکبار یا پس از طی مسافتی در حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار کیلومتر انجام دهید. همچنین در شرایط زیر حتما باید میزان فرمان چک و اصلاح شود:
- پس از هر برخورد سنگین یا تصادف
- پس از برخورد با دستانداز یا چاله بزرگ با سرعت بالا
- مشاهده علائم گفتهشده در بخش قبل (کشش خودرو به یک سمت، ساییدگی لاستیک و لرزش فرمان)
- پس از تعویض قطعات جلوبندی یا سیستم فرمان
اگر هر زمان در حین رانندگی لرزش فرمان یا کشیده شدن خودرو را حس کردید، بدون اتلاف وقت برای تنظیم فرمان خودرو به تعمیرگاههای معتبر مراجعه کنید. به طور خلاصه، پس از هر اتفاق مکانیکی مهم یا هرگاه در عملکرد فرمان خود تردید داشتید، میزان بودن فرمان باید بررسی شود.
نحوه انجام تنظیم فرمان خودرو
امروزه تنظیم فرمان خودرو با دستگاههای الکترونیکی پیشرفته انجام میشود. مراحل کلی در این کار عبارتاند :
- اندازهگیری و تنظیم سه زاویه اصلی چرخهای جلو: زاویه دهانه (Toe)، زاویه سرچرخ (Camber) و زاویه جلو و عقب چرخ (Caster)دستگاههای تنظیم فرمان مجهز به سنسورهای نوری یا لیزری هستند که به هر چرخ متصل میشوند و زاویههای مذکور را با دقت میلیمتری محاسبه میکنند
- پس از آن تکنسین بر اساس اطلاعات بهدستآمده پیچها و پیوندهای مفصلی (مانند میلنگ یا سیبکها) را تنظیم کرده تا زاویهها به مقدار استاندارد بازگردند
مراحل انجام تنظیم فرمان خودرو
تنظیم فرمان با دستگاه های مخصوص لیزری یا سه بعدی انجام می شود. روند کلی به این شکل است
- بررسی اولیه فشار باد لاستیک ها و سلامت تایرها
- نصب حسگرها یا دوربین ها روی چرخ ها
- اندازه گیری زوایای Toe، Camber و Caster توسط دستگاه
- مقایسه با استاندارد کارخانه و اصلاح زاویه ها از طریق پیچ های تنظیم سیبک و طبق
- تست جاده ای برای اطمینان از صاف بودن فرمان و عدم انحراف خودرو
انواع دستگاه های تنظیم فرمان خودرو
- دستگاه لیزری که با استفاده از پرتوهای لیزر زاویه چرخ ها را مشخص می کند
- دستگاه سه بعدی که دقیق ترین نوع است و با استفاده از دوربین و سنسور زوایا را در حالت واقعی خودرو اندازه می گیرد
- دستگاه قدیمی مکانیکی که امروزه کمتر استفاده می شود و دقت پایین تری دارد
تاثیر لاستیک و رینگ در تنظیم فرمان خودرو
خیلی وقت ها رانندگان بدون توجه به ابعاد استاندارد کارخانه اقدام به تغییر سایز رینگ و لاستیک می کنند این تغییر هرچند ظاهر خودرو را جذاب می کند اما تاثیر مستقیم روی میزان فرمان دارد
لاستیک های پهن یا رینگ های غیراستاندارد می توانند باعث تغییر زاویه Toe شوند و به مرور فرمان را از تنظیم خارج کنند بنابراین همیشه توصیه می شود از سایز تایر استاندارد استفاده کنید یا بعد از هر تغییر تنظیم فرمان مجدد انجام دهید
هزینه و زمان مورد نیاز
هزینه تنظیم فرمان خودرو به مدل خودرو و نوع دستگاه بستگی دارد. در خودروهای معمولی این هزینه پایین است اما در خودروهای لوکس یا شاسی بلند به دلیل پیچیدگی سیستم تعلیق بالاتر می باشد
کل فرآیند تنظیم فرمان معمولا کمتر از یک ساعت زمان می برد اما ارزش آن بسیار بیشتر از زمان و هزینه صرف شده است چون از خرابی لاستیک و جلوبندی و مصرف سوخت جلوگیری می کند
تفاوت تنظیم فرمان خودروهای سواری و شاسی بلند
در خودروهای سواری شهری معمولا سیستم تعلیق ساده تر است و تنظیم فرمان راحت تر انجام می شود اما در شاسی بلندها به دلیل وزن بالا و سیستم تعلیق پیچیده میزان کردن فرمان نیاز به دقت بیشتری دارد
شاسی بلندهایی که برای آفرود طراحی شده اند بیشتر در معرض خارج شدن از میزان هستند زیرا در مسیرهای ناهموار فشار بیشتری به جلوبندی وارد می شود. بنابراین صاحبان SUV باید بیشتر از رانندگان خودروهای سواری معمولی به تنظیم فرمان توجه کنند
نکات کلیدی در تنظیم فرمان خودرو :
- تنظیم زاویه غربیلک: غربیلک فرمان باید در نقطه مرکزی خودش قرار گیرد؛ اگر در وضعیت حرکت مستقیم حالت قفل نباشد، تنظیم دقیقی انجام نشده است
- استفاده از دستگاههای سهبعدی: جدیدترین دستگاهها بهصورت وایرلس سهبعدی هستند و اندازهگیری زاویههای چرخ را در حال حرکت یا ایستاده با دقت بالا انجام میدهند
- کنترل باد لاستیک: قبل از هر عملیاتی باید فشار باد هر چهار لاستیک را مطابق توصیه کارخانه تنظیم کنید، زیرا گاهی مشکل بههمخوردن فرمان صرفا ناشی از اختلاف فشار تایرهاست و بدون هزینه و تعویض تجهیزات قابل حل است
- پس از تنظیم مجدد: پس از انجام تنظیمات اولیه، چرخها مجدداً اندازهگیری میشوند تا اطمینان حاصل شود که مقادیر در محدوده استاندارد قرار دارند
نکات نگهداری برای جلوگیری از به هم خوردن میزان فرمان
- از عبور با سرعت زیاد از روی دست انداز یا چاله خودداری کنید
- بار اضافی و غیر استاندارد روی خودرو نگذارید
- در صورت بروز هرگونه لرزش یا صدا در جلوبندی سریع پیگیری کنید
- لاستیک ها را به صورت دوره ای جابجا کنید تا سایش آنها یکنواخت باشد
- همیشه از لاستیک های هم سایز و هم برند روی هر دو چرخ جلو استفاده کنید
تنظیم فرمان خودرو یکی از مهم ترین سرویس های دوره ای است که هر راننده باید به آن توجه کند. این سرویس نه تنها باعث افزایش طول عمر لاستیک و جلوبندی می شود بلکه امنیت شما و خانواده تان را تضمین می کند
اگر به محض مشاهده کوچک ترین نشانه مثل کشیده شدن خودرو یا ساییدگی لاستیک به سمت تنظیم فرمان بروید هم از هزینه های سنگین آینده جلوگیری کرده اید و هم با خیالی راحت رانندگی خواهید کرد. فراموش نکنید فرمان سالم یعنی کنترل کامل خودرو و کنترل کامل یعنی ایمنی در جاده
