اکتان بنزین، راهنمای جامع انتخاب سوخت مناسب برای خودرو

اکتان بنزین شاخص مهمی برای سنجش کیفیت سوخت خودرو است. این عدد نشان می‌دهد سوخت چه میزان در برابر احتراق ناخواسته مقاومت می‌کند. هرچه عدد اکتان بالاتر باشد سوخت دیرتر مشتعل می‌شود و موتور خودرو با ایمنی و راندمان بالاتری کار می‌کند. برای هر مالک خودرویی دانستن معنی عدد اکتان بنزین کلید جلوگیری از آسیب به موتور است. در این مقاله به‌طور جامع درباره عدد اکتان بنزین ایران و چگونگی انتخاب سوخت مناسب برای خودرو توضیح می‌دهیم.

مفهوم عدد اکتان بنزین چیست؟

عدد اکتان بنزین معیار مقاومت سوخت بنزین در برابر احتراق زودرس است. اگر عدد اکتان پایین باشد سوخت قبل از جرقه شمع مشتعل می‌شود و ضربه‌ای به پیشرانه وارد می‌کند که به آن ناکینگ می‌گویند. هر چه عدد اکتان بالاتر باشد سوخت دیرتر مشتعل شده و موتور با امنیت و توان بیشتری کار می‌کند.

معمولاً عدد اکتان بر اساس استاندارد RON یعنی شماره اکتان تحقیقاتی اندازه‌گیری می‌شود که شرایط رانندگی معمولی را شبیه‌سازی می‌کند. در این روش سوخت آزمایش‌شده با مخلوط استاندارد مرجع مقایسه می‌شود تا درصد ایزو-اکتان معادل مشخص شود. به این ترتیب عدد اکتان بنزین نشان‌دهنده درصد حجمی سوخت ایزو-اکتان است که رفتار سوخت آزمایش‌شده را در موتور تکرار می‌کند.

عدد اکتان بنزین ایران

در ایران عمدتاً دو نوع بنزین در جایگاه‌های سوخت عرضه می‌شود:

• بنزین معمولی با عدد اکتان حدود ۸۷
• بنزین سوپر با عدد اکتان حدود ۹۵

گاهی اوقات در برخی ایستگاه‌های خاص، بنزینی با اکتان ۹۸ یا ۱۰۰ نیز وجود دارد اما این سوخت‌ها محدود و ویژه هستند. به عبارت دیگر در عمل عدد اکتان بنزین عرضه‌شده در کشور معمولاً بین ۸۷ تا ۹۵ است.

همچنین در سال‌های اخیر تولید بنزین مطابق استاندارد یورو ۴ انجام می‌شود تا درصد ترکیبات مضری مانند گوگرد و بنزن کاهش یابد. در ایران بنزین معمولی به صورت سهمیه‌ای و آزاد عرضه می‌شود و قیمت سوخت سوپر نیز بالاتر است.

تاثیر عدد اکتان بنزین بر عملکرد موتور

عدد اکتان بنزین رابطه مستقیمی با راندمان و توان موتور دارد، در موتورهایی با نسبت تراکم بالا استفاده از بنزین با اکتان پایین باعث پیش‌احتراق ناخواسته و ضربه به پیستون می‌شود که هم قدرت خروجی را کم می‌کند و هم عمر موتور را کاهش می‌دهد. به همین دلیل خودروسازان معمولاً عدد اکتان توصیه‌شده برای موتورها را مشخص می‌کنند. استفاده از بنزینی با اکتان پایین‌تر از حد توصیه‌شده می‌تواند منجر به صدای ناک یا افت شتاب خودرو شود.

در مقابل استفاده از اکتان بالاتر از نیاز موتور به‌ندرت مزیت محسوسی دارد و تنها هزینه سوخت را افزایش می‌دهد. مصرف سوخت خودرو نیز ممکن است کمی افزایش یابد زیرا در صورت پیش‌احتراق سیستم ECU برای جلوگیری از ناک جرقه را عقب می‌اندازد.

چگونه سوخت مناسب خودرو را تشخیص دهیم؟

برای انتخاب سوخت مناسب در وهله اول باید دفترچه راهنمای خودرو یا توصیه کارخانه را مطالعه کرد. اگر سازنده مصرف بنزین معمولی را مجاز دانسته استفاده از اکتان بالاتر معمولاً تاثیری بر عملکرد ندارد و تنها هزینه سوخت را افزایش می‌دهد. اما اگر خودرو برای بنزین ۹۵ طراحی شده باشد استفاده از اکتان ۸۷ ممکن است آسیب جدی به موتور وارد کند. بنابراین همواره عدد اکتان توصیه‌شده را رعایت کنید.

علاوه بر اکتان باید به کیفیت بنزین نیز توجه داشت. بنزینی که مطابق استانداردهای یورو تولید می‌شود از لحاظ ناخالصی و آلودگی مناسب‌تر است و با ترکیبات شیمیایی استاندارد، سلامت موتور را تضمین می‌کند. برخی خودروسازان توصیه به استفاده از مکمل‌های مشخصی می‌کنند، برای مثال برخی برندها از افزودنی‌های اختصاصی برای پاک‌سازی انژکتور و سیستم سوخت‌رسانی خود صحبت می‌کنند.

بیشتر بخوانید: نحوه ثبت نام کارت سوخت | روش‌های حضوری و آنلاین

انتخاب سوخت بر اساس نوع خودرو

در انتخاب سوخت باید نوع موتور خودرو را هم در نظر گرفت. برای مثال خودروهای داخلی قدیمی و ساده معمولاً با بنزین معمولی (اکتان ۸۷) بدون مشکل کار می‌کنند. اما خودروهای داخلی جدید یا چینی مجهز به توربوشارژ، حداقل به بنزینی با عدد اکتان ۹۲ نیاز دارند تا از پیش‌احتراق جلوگیری شود.

خودروهای خارجی با موتور تنفس طبیعی اغلب با اکتان ۸۷ نیز کار می‌کنند اما توصیه می‌شود گهگاه سوخت سوپر به باک اضافه شود تا احتراق پایدارتر باشد و عمر موتور افزایش یابد.

در مقابل خودروهای لوکس توربو، مانند برخی مدل‌های مرسدس بنز و ب‌ام‌و، تنها با بنزین سوپر ۹۵ یا بالاتر کارایی مطلوب خواهند داشت. برای این خودروها استفاده از بنزین معمولی می‌تواند به موتور آسیب جدی وارد کند. در نتیجه تنها باید از بنزین سوپر استفاده کنید.

اکتان بوسترها و مکمل‌های سوخت کدامند؟

اکتان بوسترها موادی افزودنی به سوخت هستند که عدد اکتان بنزین را بالا می‌برند. معمولاً این مواد حاوی ترکیباتی مانند الکل‌ها (اتانول یا ایزوپروپانول)، هیدروکربن‌های آروماتیک (مانند تولوئن) یا ترکیبات منگنز هستند. اثر این محصولات این است که پیش‌احتراق سوخت را سخت‌تر کرده و راندمان موتور را بالا می‌برند. استفاده از اکتان بوستر می‌تواند در صورتی مفید باشد که کیفیت بنزین پایین باشد یا موتوری نیاز اکتان بالاتری داشته باشد.

با این حال استفاده بی‌رویه از این مکمل‌ها می‌تواند برای کاتالیزور و حسگرهای موتور مضر باشد. بنابراین در مصرف این افزودنی‌ها حتماً دستورالعمل سازنده را رعایت کنید. علاوه بر اکتان بوسترها، مکمل‌های دیگری مانند شوینده‌های سیستم سوخت‌رسانی نیز در بازار وجود دارد که رسوبات داخل انژکتورها و مسیر سوخت را پاک می‌کنند و به کارکرد روان‌تر موتور کمک می‌کنند.

مزایای اکتان بوستر

• افزایش قدرت و راندمان موتور
• کاهش مصرف سوخت
• پاکسازی سیستم سوخت‌رسانی
• افزایش عمر موتور

معایب اکتان بوستر

• افزایش بیش از حد دمای موتور
• ایجاد رسوب
• خوردگی قطعات
• کاهش عمر روغن موتور
• افزایش آلایندگی

بیشتر بخوانید: راهنمای کامل بهترین زمان تعویض روغن موتور + نکات طلایی

عوامل موثر بر عدد اکتان بنزین

ترکیب شیمیایی بنزین اولین عامل تعیین‌کننده اکتان است. به طور کلی بنزین‌هایی که درصد بالاتری از ترکیبات آروماتیک و شاخه‌دار دارند (مانند بنزن، تولوئن و زایلن) معمولاً عدد اکتان بیشتری ایجاد می‌کنند.

در مقابل بنزین‌هایی با مولکول‌های خطی ساده اکتان کمتری دارند. علاوه بر این افزودن مواد اکسیژن‌دار مانند اتانول به بنزین باعث افزایش اکتان می‌شود. روش پالایش نفت خام نیز تاثیر زیادی روی اکتان دارد. فرآیندهایی مانند کاتالیز ریفورمینگ و ایزومریزاسیون در پالایشگاه‌ها باعث تولید ترکیبات با اکتان بالاتر می‌شوند.

سوخت‌های جایگزین و اکتان بالا

در ایران بسیاری از خودروها دوگانه‌سوز هستند و علاوه بر بنزین از گاز طبیعی فشرده (CNG) استفاده می‌کنند. عدد اکتان CNG بسیار بالاست (بیش از ۱۱۰) و تقریباً هیچ‌گاه منجر به ناکینگ نمی‌شود. بنابراین خودروهای دوگانه‌سوز می‌توانند با خیال راحت با گاز حرکت کنند و اغلب شتاب و عملکرد بهتری نسبت به خودروهای بنزینی دارند.

همچنین مخلوط کردن بنزین با اتانول (مثلاً ۲۰٪ اتانول و ۸۰٪ بنزین) باعث افزایش اکتان سوخت می‌شود که در برخی کشورها به آن بنزین E20 یا E85 می‌گویند. در ایران مصرف سوخت‌های ترکیبی شامل اتانول هنوز رایج نیست و برنامه‌هایی برای افزودن مقدار مشخصی اتانول به بنزین در نظر گرفته نشده است. افزودن اتانول باعث افزایش عدد اکتان و کاهش مصرف سوخت می‌شود و گزینه‌ای مطمئن در جهت کاهش آلودگی است.

سخن پایانی

انتخاب بنزین مناسب بر اساس عدد اکتان توصیه‌شده و استانداردهای کیفیت سوخت یک موضوع کلیدی در طول عمر و کارایی خودرو است. استفاده از سوخت با اکتان و کیفیت صحیح باعث افزایش عمر موتور، کاهش مصرف سوخت و حفظ توان پیشرانه می‌شود. همواره دفترچه راهنما و توصیه‌های کارخانه سازنده را در مورد اکتان بنزین ملاک قرار دهید و در صورت نیاز از مکمل‌های معتبر مثل اکتان بوسترها یا شوینده‌های سیستم سوخت کمک بگیرید. توجه به عدد اکتان بنزین و کیفیت سوخت امری بسیار مهم است که به طور مستقیم به هزینه‌های نگهداری خودرو و عملکرد پیشرانه مرتبط است، با رعایت این نکات می‌توانید از عملکرد بهینه موتور خودروی خود اطمینان حاصل کنید.

توجه به سلامت موتور، یکی از مهم‌ترین نکاتی است که به هنگام خرید خودروی جدید باید به آن توجه کنید. کارشناسان خودرو با انجام یکسری تست به خوبی مشکلات موتورهای جدید و کهنه را شناسایی می‌کنند و به شما در گرفتن تصمیم بهتر کمک خواهندکرد. شما می‌توانید جلسات کارشناسی خودرو خود را با مجموعه عبادی هماهنگ کنید. برای رزرو نوبت از طریق لینک زیر اقدام کنید.

سوالات متداول